Staatsauteursrecht - inhoudsopgave

Ten geleide 17
door mr. Jacob Kohnstamm

Inleiding 21
1. Proloog 21
2. Geen coherente geschiedschrijving 22
3. Oud-rechtelijke beginselen en tradities 23
4. Begripsverwarring enmisverstanden 25
5. Publiek belang versus staatsbelang 28
6. Openbaremacht - Publiekrechtelijke instellingen 29
7. Vrees voor openbaarheid van voornemens en adviezen 29
8. Naar rechtsstatelijke openbaarheid 30
Samenvatting inleiding 31

Hoofdstuk 1
Monarchaal en staatsdomein - Privileges en staatskopijrecht buiten Nederland 35
1. Druk- en boekprivileges - Kopijrecht 35
2. Staatskopijrecht buiten deNederlanden 36
3. Staatskopijrecht in Frankrijk 38
4. Staatskopijrecht in Groot-Brittannië 41
5. Geen staatskopijrecht in de Verenigde Staten van Amerika 46
6. Staatskopijrecht in hetHeilig Roomse Rijk, c.q.Duitsland 49
7. Staatskopijrecht in België 52
Samenvatting hoofdstuk 1 55

Hoofdstuk 2
Staatskopijrecht in de Nederlanden 61
1. Verbod op nadruk van officiële stukken - Beschermde overheidsdrukkers 61
2. De Statenvertaling een bijzonder staatsstuk 63
3. Eenheidsstaat en huisdrukkerij 65
4. Publicatie van officiële stukken en beraadslagingen 66
5. Verbod nadruk Ontwerp van Constitutie: besluiten van 7 november en 1 december 1796 68
6. Drukkers en uitgevers ambivalent over staatskopijrecht 69
7. Wet van 3 juni 1803met voorafgaandmissives van januari enmei 1803 70
8. Notificatie van 13 december 1805 - Verbod op nadruk van staatsstukken Commentaar van juristen 72
9. Tijdens de Franse inlijving 72
a. Decreet van 20 februari 1809 verbiedt uitgave vanmanuscripten in bezit van de staat 73
b. Decreet van 6 juli 1810 verbiedt voortijdige publicatie van staatsstukken 73
c. Besluit van 3 november 1810 inzake druk en vertaling van relevante Franse wetgeving 74
d. Besluit van 29 december 1810, privileges voor vertaling en uitgave van Franse wetten 75
Samenvatting hoofdstuk 2 76

Hoofdstuk 3
Openbaarheidsverplichtingen basis voor publiek domein - Openbaarheid: promulgatie, afkondiging en bekendmaking van wetten, verordeningen en besluiten - Openbaarheid van rechterlijke uitspraken 81
1. Officiële berichtgeving óó 1814 - Staatscouranten 81
2. Souvereine besluiten van 18 december 1813 - Uitgave Staatsblad en Staatscourant - Verbod op druk en uitgave van staatsstukken óó openbaarmaking in Staatsblad 85
a. Staatsblad 86
b. Nederlandsche Staatscourant 88
3. Wetgeving, afkondiging, openbaarmaking en bekendmaking in Grondwet 1814 89
4. Wetgeving, afkondiging, openbaarmaking en bekendmaking in Grondwet 1815 91
5. Afkondiging in Ontwerp-BW1820 93
6. Wettelijk voorgeschreven openbaarheid - Wet AB - Wet RO - WvBRv - WvSv 97
a. Wet van 14 juni 1822 - Algemene Bepalingen voor het BW 97
b. Wet van 2 augustus 1822 - Afkondiging wetten en tijdstip van verbindendheid 97
c. Wet Algemene Bepalingen 15mei 1829 - Invoeringmet KB 10 april 1838 97
d.Wet op de Rechterlijke Organisatie 1827/1835/2004 98
e. Wetboek van Burgerlijke Regtsvordering 1838/2002 99
f. Wetboek van Strafvordering 1838/1921 100
g.Wetboek van Strafrecht 1881/1886 100
7. Grondwet van 1840 gestaafd door Grondwet 1815 100
8. Openbaarheid tussen 1815 en 1850 101
Samenvatting hoofdstuk 3 103

Hoofdstuk 4
Stilzwijgend staatskopijrecht - Rekwesten - Reserves, vergunningen - Pogingen voor een nieuwe boekenwet en concessies tussen 1822 en 1840 - Verzet tegen kopijrecht op staatsstukken 109
1. Stilzwijgend staatskopijrecht in wetten van 1803, 1814 en 1817 109
2. Verzoeken omwijziging/aanpassing van de wet op het kopijrecht van 1817 110
3. KB van 2 juli 1822 111
4. KB van 30 juli 1822 113
5. Reactie van VanHogendorp 114
6. Reserves, vergunningen, octrooien en concessies tussen 1822 en 1827 114
7. Eerste verzet in 1827 tegen staatskopijrecht op wetten, besluiten en verordeningen 115
8. Herhaalde pogingen van de Vereeniging voor een nieuwe boekenwet 1823-1858 118
9. Reserves, vergunningen, octrooien en concessies tussen 1827 en 1840 121
10. Publicaties over recht en wetgeving zonder staatstoestemming 125
Samenvatting hoofdstuk 4 127

Hoofdstuk 5
De Staat versus uitgever Noman - Eerste keerpunt 131
1. Staatsmacht in een ander licht 131
2. Noman als voorbeeld gesteld 132
3. Lipman's oordeel a prima vista 133
4. Vonnis van de Rechtbank te Tiel (13 februari 1840) 133
5. Noman zoekt steun bij de Vereeniging 134
6. Rechtskundig advies van Donker Curtius (24 februari 1840) 135
7. Rechtskundig advies van Scheidius (25 februari 1840) 137
8. Rechtskundig advies vanWintgens (2maart 1840) 138
9. Briefwisseling tussenNoman en de Vereeniging 139
10. GeldersHof achter het Tielse vonnis (12maart 1840) - Verdediging van Scheidius 140
11. Rechtskundig advies van Lipman (24maart 1840) 143
12. Lipman onderbouwt en publiceert advies 145
13. Weekblad van het Regt steunt Lipman's visie 149
14. Vereeniging laatNoman vallen 151
15. Noman in cassatie - Verdediging van Donker Curtius (2 juni 1840) 153
a. Onderwerp 153
b. De wet 155
c. Toepassing 157
16. Conclusie OpenbaarMinisterie (2 juni 1840) 161
17. ArrestHoge Raad (8 september 1840) 163
18. Regering trekt KB van 2 juli 1822 en daarop betrekking hebbende KB's in (24 april 1841) 165
19. Reacties op het arrest 166
a. Weekblad van het Regt (1840) 166
b. Regtsgeleerd Bijblad (1840) 167
c. Van den Velden in 1835met een afwijkendemening 167
d. Evertsen de Jonge (1853) 168
e. De Vereeniging (1867) 168
f. De Ridder (1875) 169
g. Kruseman (1886) 171
h.De Beaufort (1909) 171
i. Loosjes (1915) 171
20. Conflict over Registers op Staatsbladen - Belinfante/Vereeniging vs Noman(1851) 172
Samenvatting hoofdstuk 5 175

Hoofdstuk 6
Constitutionelemonarchie krijgt staatsrechtelijk betekenis - Publieke zaak krijgt beperkte publieke behandeling 183
1. 'Vreedzame' revolutie - 1848 - Publieke zaak wordt publiek domein 183
2. Grondwet van 1848 185
3. Wet Afkondiging/inwerkingtreding AMvIB's (26 april 1852) 186
4. Reglementen van Orde Eerste en Tweede Kamer 187
Openbaarheid van preliminaire staatsstukken 190
5. Wet op de Raad van State (21 december 1861) - Geschillen van bestuur 191
6. KB van 22 december 1863 - Nadere regeling van wijze en vormvan afkondiging wetten, AMvIB's en KB's 192
7. Wetgeving, afkondiging en bekendmaking in de Grondwet van 1887 193
8. Wet van 23 juni 1893 inzake afkondiging AMvB's 194
9. Wet van 26 juli 1918met huishoudelijke en staatsrechtelijke elementen 194
Samenvatting hoofdstuk 6 195

Hoofdstuk 7
De Pharmacopoea Neerlandica, c.q.Nederlandsche Apotheek 199
1. Wetgeving rond de Pharmacopoea's 1821/1822 199
2. Bezwaren tegen Ontwerp-invoeringswet PharmacopoeaNeerlandica (1849) 200
3. Bezwaren van de Vereeniging 201
4. Memorie van Antwoord 202
5. Opvattingen van de Tweede Kamer 203
6. PharmacopoeaNeerlandica enNederlandsche Apotheek (1849) 206
7. Nederlandsche Pharmacopoea (1871) 207
Samenvatting hoofdstuk 7 208

Hoofdstuk 8
Wetsontwerp Auteursrecht Vereeniging 1860 - Auteurswet 1881 - Commentaren 211
1. Nieuw ontwerp van de Vereeniging in 1860 211
2. Ontwerp-wet 1877 213
3. Commentaar van juristen 215
a. Koninklijke Akademie vanWetenschappen (1862/1863) 215
b. VanHettinga Tromp (1863) 215
c. Fresemann Viëtor (1877) 215
d. Advies aan deNederlandsche Juristen-Vereeniging - De Ridder (1877) 215
e. N.N. (1878) 216
4. Auteurswet 1881 - Geen auteursrecht op wetten, besluiten, verordeningen en verdere algemeen ter kennis gebrachte publicaties 216
5. Commentaar op de wet van 1881 218
a. De Vereeniging (1881) 218
b. Van de Kasteele (1885) 219
c. Veegens (1895) 219
d. De Beaufort (1909) 220
Samenvatting hoofdstuk 8 220

Hoofdstuk 9
Wetsontwerp Beeldende kunst 1883/1887 - Nationalisatie auteursrecht - Vereeniging Bureau van Auteursrecht voor Beeldende Kunst 225
1. Wetsontwerp Auteursrecht op werken van beeldende kunsten 1883/1887 225
2. Staatsauteursrecht voor werken van letterkunde,wetenschap of kunst? - Vereeniging Bureau voor Auteursrecht voor Beeldende Kunst - Vervolgrecht of nationalisatie 227
a. Advies van Diferee 228
b. Advies van Robbers 228
c. Advies van Steenhoff en Van Riemsdijk 229
d. Advies vanHuidekoper 229
Samenvatting hoofdstuk 9 230

Hoofdstuk 10
Berner Conventie 1886 - Auteurswet 1912 - Universele Auteursrecht Conventie 1952 - Auteurswet 1972 - Voorbehoud art. 11, lid 2 en art. 15b Aw 233
1. Berner Conventie 1886/1971 233
2. Auteurswet 1912 -Wetten, besluiten en verordeningen - Art. 11 236
3. Auteurswet 1912 - Rechterlijke uitspraken en administratieve beslissingen -Art. 11 237
4. Universele Auteursrecht Conventie 1952 239
5. Herziening Auteurswet 1972 - Overige werken openbaremacht - Art. 15b -Aanpassing 2005 239
6. Het voorbehoud in art. 15b 242
7. De bundel in art. 15b 244
8. Geen uitsluitend bundelrecht voor rechtverkrijgenden ex art. 15b 245
9. Auteursrechtelijk anomalie - Gelegenheidstoespraken 245
10. Moreelrechtelijke verplichtingen voor de staat - Recht van paterniteit -Art. 25 246
11. Commentaar op art. 11, lid 1 en 2, en art. 15b 248
a. Snijder vanWissenkerke (1913) 248
b. De Beaufort (1932) 249
c. Hirsch Ballin (1965) 249
d.WichersHoeth (1976/1984) 250
e. Gerbrandy (1988) 250
f. Verkade (1992) 252
12. Het hybride karakter van art. 15 Aw - Privaat, journalistiek, publiek- en staatsdomein - Art 16a 253
Samenvatting hoofdstuk 10 254

Hoofdstuk 11
Afgeleide rechten - Octrooischriften - Bijzondere voorbehouden en verwijzingen - Gebruiksrechten - Kopieerrechten - Persoonlijkheidsrechten - Hybride rechten - Naburige rechten - Volgrecht 263
1. Patentwet van 1817 - Octrooischriften 263
2. Voorbehoud op octrooischriften 264
3. Verwijzingen in regelgeving -NEN-normen en Auteurswet 267
4. Elferink-doctrine 269
5. Complicerende factoren 271
6. Gebruiksrecht voor de overheid op auteursrechtelijk beschermd werk - Art. 22 Aw 273
7. Kopiëren van auteursrechtelijk beschermd werk door de overheid 1974/1985/2002 274
8. Persoonlijkheidsrechten bij beeldende kunst en bouwwerken van overheden - Art. 25 Aw 275
9. Wet op de naburige rechten 1993/2005 - Artt. 10 en 11Wnr jo 6 Aw 278
10. Volgrecht 2006 - De overheid als rechtsopvolger 279
Samenvatting hoofdstuk 11 279

Hoofdstuk 12
Mondiale verdragen - TRIPs-verdrag 1994 -WCT-verdrag 1996 - Europese richtlijnen - Beschermingstermijnen -Harmonisatie auteursrecht en naburige rechten 285
1. TRIPs-verdrag 1994 285
2. WIPO-verdrag 1967 -WCT-verdrag 1996 286
3. RichtlijnHarmonisatie beschermingstermijnen 1993/2006 - Implementatie 1995 286
4. RichtlijnHarmonisatie auteursrecht en naburige rechten 2001 - Implementatie 2004 287
Samenvatting hoofdstuk 12 288

Hoofdstuk 13
Databanken Richtlijn 1996 - Databankenwet 1999 - Auteurswet - Overheidsdatabanken -Wetten- en rechtspraakverzamelingen 291
1. Overwegingen bij Databanken Richtlijn 1996 291
2. Bepalingen van de Databanken Richtlijn 291
3. Databankenwet 1999 - Recht sui generis 293
4. Auteurs- en Databankenrecht - Wijziging Aw - Letter en geest van regels gedomineerd door casustiek 294
5. Art. 8 Dw jo artt. 11 en 15b Aw 296
6. Bescherming van (overige) overheidsdatabanken 297
7. Art. 5, lid 1, jo art. 10 Aw, lid 2 - Artt. 1 en 6 Dw 298
8. Wetten- en rechtspraakverzamelingen van de Rijksoverheid - Bronvermelding - Vormgeving 299
9. Beperkingen ex art. 5 Dw en art. 24a Aw 299
10. Art. 15b Aw jo art. 8 Dw, lid 2 - De elektronische bundel 300
11. Het persoonlijk stempel in de rechtspraak 300
12. Polemiek over wettendatabanken avant la lettre 301
a. Duynstee (1988) 301
b. Visser/Quaedvlieg/Reinsma (1998) 302
13. Geen einde in zicht 303
Samenvatting hoofdstuk 13 304

Hoofdstuk 14
Supranationale ontwikkelingen - Openbaarheidswetgeving in verdragen/richtlijnen - Grondrechten - Europese gemeenschappelijke regelingen 309
1. Beginselen en doelstellingen in supranationale regelgeving 309
2. Universele Verklaring van de Rechten van deMens (UVRM) 1948 309
3. Europees Verdrag voor de Rechten van deMens en Fundamentele Vrijheden (EVRM) 1950/1998 309
4. Internationaal Verdrag burgerrechten en politieke rechten (IVBPR) 1966 312
5. Internationaal Verdrag economische, sociale en culturele rechten (IVESCR) 1966 312
6. Ontwikkelingen in de Europese Gemeenschap - Basisverdragen/richtlijnen - Grondrechten 312
7. Ontwerp-Constitutioneel Verdrag voor de Europese Unie -Hervormingsverdrag 314
Samenvatting hoofdstuk 14 317

Hoofdstuk 15
Staatsdomein wijkt voor publiek domein - Tweede keerpunt - Openbaarheidswetgeving - Categorieën overheidsinformatie 323
1. Geheimhouding van de openbare zaak (1966) - Beveiligingsvoorschrift-II (1961) 323
2. Openbaarheidswetgeving - Basale, bestuurs- en administratieve informatie 324
3. Rijkswetten 1961 en 1994/2008 - Bekendmaking van verdragen - Tractatenblad 325
4. Grondrechten,wetgeving, bestuur, rechtspraak, openbaarheid - Grondwet 1983 327
5. Bekendmakingswet 1988 - Uitgifte Staatsblad en Staatscourant 1989 - Wet Elektronische bekendmaking 2008 -Bekendmakingsregelingen 2009 331
Besluit uitgifte Staatsblad en Staatscourant 1989 331
Wet elektronische bekendmaking 2008 331
Bekendmakingswet 2008 331
Bekendmakingsregelingen 2009 wetten en verdragen 332
6. Gemeentelijke, provinciale en overige wetgeving 1992/2009 332
Burgerjaarverslag 333
7. Grondrechten in het digitale tijdperk (2000) 334
a. Toegang tot overheidsinformatie 334
b. Toetsingsverbod 336
c. Artikel 7 Gw 336
d. Artikel 10 337
e. Artikel 13 338
Samenvatting hoofdstuk 15 338

Hoofdstuk 16
Openbaarheid, beschikbaarheid en toegankelijkheid bij rechtspraak en administratieve beslissingen - Privacy 345
1. Wetboek van Strafvordering 1921/1926/2004 345
2. Wet Beroep administratieve beschikkingen (Bab) 1963 - Coulissen-rechtspraak 346
3. Wet op de economische delicten 1950/2006 347
4. Wet Administratieve rechtspraak overheidsbeschikkingen (Arob) 1975/1982 347
5. Nationale ombudsman 1981/1998 - Rechtsbescherming zonder sancties 348
6. Wet op de Raad van State na invoering Awb 1994/2008 349
7. Algemene wet bestuursrecht 1992/1994/2008 350
8. Mededingingswet 1997/1999/2004 351
9. Tuchtrecht 352
10. Privaatrechtelijke tuchtcolleges, arbiters of adviseurs - Mediation 353
11. Openbaarheid, bekendheid en beschikbaarheid van rechtspraak 353
12. Beschikbaarheid/bereikbaarheid van regelgeving, rechtspraak en administratieve beslissingen 354
13. Knelpunten voor bereikbaarheid en beschikbaarheid 356
14. Openbaarheidsmanco's in de rechtspraak (2006) 358
Samenvatting hoofdstuk 16 359

Hoofdstuk 17
Bestuursdomein ontsloten - Openbaarheid van bestuur en administratie - Voorlichting 365
1. Openbaarheid en voorlichting eerste helft 20ste eeuw 365
2. CommissieHeroriëntatie Overheidsvoorlichting (1971) 367
3. Wet openbaarheid van bestuur 1978/1981 368
4. Besluit openbaarheid van bestuur 1979/1981 371
5. Wet openbaarheid van bestuur 1991 372
6. Openbaarheidsverordening van de Europese Unie 2001 - Eurowob 374
Wijzigingsvoorstel Europese Commissie 2008 377
7. Milieuwetgeving 1979/2005 - Europese Richtlijnen 1990 en 2003 -Wet milieubeheer - Vrije toegang totmilieu-informatie uitgebreid 378
a. Richtlijn 1990/313/EEG 378
b. Richtlijn 2003/4/EG - Uitbreiding informatieplicht 379
c. Wetmilieubeheer 1979/1992/2004/2005 380
8. Auteurswet versusWet openbaarheid van bestuur - Les extrmes se touchent? 383
Beleidslijn 2000 385
Samenvatting hoofdstuk 17 386

Hoofdstuk 18
Openbaarheid enministeriële verantwoordelijkheid versus algemeen belang 393
1. Archiefwet 1995 393
2. Het KoninklijkHuis Archief - Stichtingsakte - Reglement 394
3. HetHof-conflict - Privacy vsministeriële verantwoordelijkheid 396
4. Kamer vs regering 397
5. Oordelen van rechtbank en Raad van State 402
6. Eenheid van de Kroon en onschendbaarheid van de Koning vsministeriële verantwoordelijkheid 404
7. Het onderzoek van Fasseur - Rapport-Beel - Angst als raadgever? 406
8. De inrichting van het KoninklijkHuis - Art. 41 Gw. 410
9. Lockheed-affaire 411
10. Ministeriële verantwoordelijkheid voor leden van het KoninklijkHuis 413
11. Mediacode 415
Samenvatting hoofdstuk 18 416

Hoofdstuk 19
Openbaarheid bij privatisering van publieke taken - (Semi)private ondernemingen in het rijksdomein - ZBO's - RWT's 425
1. Privatisering van overheidsactiviteiten - ZBO's - RWT's 425
2. Aanwijzingen ten aanzien van regelgeving inzake ZBO's 1992/2005 426
3. WerkgroepMarkt en Overheid - Aanwijzingen voor (semi)overheidsinstanties 1998 428
4. WetsontwerpMarkt en Overheid 1998/2002 429
5. Alternatieve oplossing voor 'markt en overheid' 430
6. Borgen van publiek belang -Wetenschappelijke Raad Regeringsbeleid 2000 431
7. Een herkenbare staat -Werkgroep Verzelfstandigde Organisaties op Rijksniveau 431
8. Comptabiliteitswet 2001/2004 433
9. Kaderwet Zelfstandige Bestuursorganen 2006 433
10. Rol van de Algemene Rekenkamer 435
Samenvatting hoofdstuk 19 436

Hoofdstuk 20
Staat en cultuur 441
1. Staatsinvloed op het cultuurbeleid 441
2. Wet op het specifiek cultuurbeleid 1993 441
3. Verwarring rond het Bekostigingsbesluit cultuuruitingen 1994 442
Samenvatting hoofdstuk 20 444

Hoofdstuk 21
Publiek domeinmarktplaats voor overheidsinformatie - Bestuursrecht belaagt privaatrecht - Categorieën overheidsinformatie - E-government - Hergebruik overheidsinformatie - Overheidsinformatie viaWob en Aw in publiek domein 447
1. Bestuursrechtelijke handelingen belagen privaatrechtelijke belangen 447
2. Overheidsinitiatieven - E-government - Optimale beschikbaarheid van overheidsinformatie 448
3. Regeringsbeleid hergebruik overheidsinformatie 449
4. Basisinformatie -Wob-informatie - Overige informatie 450
a. Toegang tot basisinformatie van de democratische rechtsstaat 450
b. Wob-gerelateerde informatie -Massaal voorbehoud - Knelpuntenmet Aw en Dw 451
c. Overige overheidsinformatie 452
5. Gevolgen van e-revolutie - Publiek domeinmarktplaats voor overheidsinformatie 453
6. ICT: vervoermiddel, geen wondermiddel 455
7. Overheidsinformatiemet auteursrechten van derden 456
8. Geen onterecht voorbehoud 457
9. Commercialisering van overheidsinformatie 457
10. GeenWet gebruiksrechten overheidsinformatie 459
11. RichtlijnHergebruik van overheidsinformatie 2003/98/EG 459
12. Wet implementatie Richtlijn inzake hergebruik overheidsinformatie 2005 - Wijzigingen en voornemens 460
a. WijzigingWob 461
b. Wijziging Aw 462
c. WijzigingWnr 462
d. Voorontwerp algemene wet overheidsinformatie 462
13. Gebruiksrechten op culturele en historische informatie 463
14. Een naburig recht voor de staat voor niet eerder gepubliceerd werk 464
15. Grenzen aan basale informatie? 464
Samenvatting hoofdstuk 21 467

Epiloog 475
Samenvatting epiloog 483

Bevindingen 487

Summary 491

Noten 589

Bijlage Jurisprudentie 669

Bijlage Wetteksten 673

Bronnen 748